Tái tạo tim - Bước đột phá khắc bổ xung phục dị tật tim ở trẻ

Đột phá trong điều trị dị tật tim trẻ sơ sinh Các thầy thuốc phẫu thuật nhi khoa hiện đang phát triển một chiến lược mới nhằm giải quyết một trong những dị tật bẩm sinh nan giải nhất của tim mạch con người, đó là những em bé sơ sinh mẹ chỉ với độc nhất vô nhị 1 tâm thất. Theo số liệu của trọng tâm Kiểm soát và ngừa dịch bệnh Mỹ (CDCP) thì khoảng 40.000 trẻ lọt lòng Mỹ chào đời hàng năm bị khuyết tật tim bẩm sinh, trong đó có gần 1.000 trẻ bị hội chứng tim trái giảm sản. Chứng khuyết tật nảy từ một sự thất thường di truyền và rằng đã ngăn chặn tâm thất trái - buồng bơm chính của quả tim phát triển đúng cách. Các thầy thuốc đang lợi dụng sức mạnh tái hiện của cơ thể nhằm tái sinh sản tâm thất bị mất hoặc tăng cường phần còn lại. Trong khi các thầy thuốc ở Bệnh viện Nhi đồng Boston đang cầm để phát triển thêm một tâm thất thứ hai thì các bác sĩ tại Mayo Clinic (Rochester, Minnesota, Mỹ) đang ngần cách thức nhằm tăng cường chức năng của tâm thất hiện hữu. Bé Harrison Fitch (6 tuổi) sau giải phẫu đã có một tâm thất mới đang phát triển. Vào năm 2006, hai vợ chồng Sherry và Charles Fitch quyết định thí điểm giả thuyết của TS. Emani sau khi cậu con trai lọt lòng Harrison của họ được chẩn đoán với một điều gì đó thất thường trong quá trình siêu thanh gần cuối thai kỳ. Ngẫu nhiên, hai vợ chồng dùng internet và tìm thấy thông báo về chương trình khắc phục dị tật tim bẩm sinh ở trẻ mỏ tại Bệnh viện Nhi đồng Boston. Dù rằng số liệu còn khá mù mờ nhưng hai vợ chồng nhà Fitch đến từ Atlanta nghĩ rằng có lẽ nó là sự tuyển lựa hợp lý nhằm cứu lấy tâm thất trái cho đứa con trai của họ. Bà Fitch quả quyết: “Nó là niềm hy vọng, là cơ hội rốt cục để có thể bình phục đầy đủ 2 tâm thất cho con của tôi”. Ở tim thường nhật, tâm thất trái nhận máu giàu ôxy từ phổi để chuyển lên não và các cơ quan nội tạng khác của thân thể. Máu cạn kiệt ôxy lại trở về tim được bơm vào phổi và một quy trình tuần hoàn máu lại bắt đầu. Nhưng trong trường hợp chỉ với một tâm thất phải, quả tim không thể nhận đủ máu giàu ôxy để chuyển hóa cho bít tất thân. Nếu không có thủ thuật sửa đổi, sự khuyết lỗi này sẽ là nguyên cớ gây tử vong trong vòng vài ngày hoặc vài tuần cho trẻ sau khi sinh. Với một số bệnh nhi, ghép tim là một sự lựa chọn song nguồn tim hiến tặng lại quá hiếm hoi và chỉ có vài trẻ lọt lòng may mắn lắm mới nhận được, số đông phải chờ đợi. Ba cuộc phẫu thuật tim cho 3 em bé lần lượt mang tên là Norwood, Glenn và Fontan được dự định là cho phép tâm thất phải và trái hoạt động cùng nhau. Bé Norwood được điều trị ngay sau khi sinh, bé Glenn thì phải chờ trong khoảng giữa 4 và 6 tháng sau đó, còn bé Fontan phải lên 3 tuổi mới tiến hành điều trị. Tiềm năng tái sinh sản của tim trẻ sơ sinh Tâm thất phải không được thiết kế để có thể chịu đựng được áp suất cao dài hạn và quá trình nén ép đã đẩy máu qua động mạch chủ đến cơ thể, nên chi, quá trình chỉnh lỗi thường bị thất bại trong thời ấu thơ hoặc thời kỳ vị thành niên. Khoảng một thập niên trước đó, một nghiên cứu mới đã tiết lộ về tiềm năng tái sản xuất của tim trẻ lọt lòng, TS. Emani và các đồng nghiệp của ông bắt đầu tự hỏi liệu nếu bỏ đi tâm thất trái có phải là phí mất một cơ hội chăng? Nếu trong lần giải phẫu ban đầu hoặc trước khi sinh, người ta có thể mở khóa các van và những cấu trúc khác có thể bị ảnh hưởng bởi lỗi này, nhóm các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng, họ có thể phục hồi lưu lượng máu đến tâm thất trái và có lẽ tâm thất sẽ phát triển. Đã có khá nhiều cố kỉnh mạo hiểm được tiến hành. TS. Sitaram Emani phát biểu: “Khi chúng tôi mới bắt đầu làm, số đông trong chúng tôi nghĩ rằng mình chẳng khác nào mua lấy khổ cực vào thân”. Nhưng khi mọi chuyện diễn ra trơn, các thầy thuốc đã tận mắt nhìn thấy sự lớn dần của đám trẻ lọt lòng với cả 2 tâm thất hoạt động thường nhật thay vì chỉ một cái hoạt động như trước đây. Đối với bé Harrison Fitch, việc chẩn đoán bệnh trước khi sinh đã mang đến một cơ hội sớm nhằm khai phá vào khả năng tái hiện của cơ thể. Trong một thủ thuật bào thai, các thầy thuốc tại Bệnh viện Nhi đồng Boston đã thành công trong việc luồn một quả bóng vào một cái lỗ có đường kính bằng một “sợi tóc thiên thần”, bà Sherry Fitch nhớ lại và phóng đại quả bóng để mở một van tim bị che khuất. Van tim mở và đóng, cho phép máu chuyển di tới tâm thất trái. Ngay tại thời khắc bé Harrison chào đời, tâm thất trái của bé đã bắt đầu phát triển nhưng hoạt động không như mong đợi. Các thầy thuốc đã tiến hành 3 cuộc phẫu thuật tiêu chuẩn cho một đợt sửa lỗi tâm thất độc nhất vô nhị. Nhưng họ cũng giữ cho máu chảy đến tâm thất trái. Một chiến lược quan yếu đã được đưa ra: trong mỗi đợt phẫu thuật cho Harrison, các thầy thuốc đã cắt bỏ mô xơ và tái hiện nó trong tâm thất trái do thiếu lưu lượng máu đầy đủ. TS. Emani cho biết, ở một số trẻ lọt lòng, việc dọn những mô xơ có thể là hành vi “ươm mầm” cho tiềm năng phát triển của tâm thất. Lúc 4 tuổi, tức chỉ vài tháng sau khi tiến hành ca phẫu thuật thứ 3, bé Harrison đã trải qua ca giải phẫu lần thứ 4 nhằm chấm dứt sự lệ thuộc vào một tâm thất độc nhất vô nhị và khiến cho tâm thất trái hoạt động đầy đủ như nó vốn có. Hiện tại, ở tuổi lên 7, bé Harrison chơi rất cừ bóng đá và bóng vợt. Nhưng việc sửa lỗi vẫn chưa hoàn hảo, Harrison vẫn có vẻ mệt mỏi nhiều hơn so với trẻ em bình thường. Tuy nhiên, bà Sherry Fitch vẫn tự hào nói: “Cháu nhà tôi vẫn khỏe mạnh, nó là một thằng bé ngoan ngoãn, rất thông minh. Chúng tôi chả trông gì hơn thế”. Cho đến nay, phương pháp này đã bình phục thành công tâm thất trái trong khoảng 1/3 các trường hợp. TS. Emani cho biết: “Chúng tôi đang nghiên cứu thêm để có thể tiến hành một cách an toàn hơn bao gồm các cải tiến trong trông nom sức khỏe sau phẫu thuật”. Theo kế hoạch, trẻ lọt lòng sẽ qua ca phẫu thuật trước hết chỉ một thời kì ngắn sau khi sinh. Nếu tuốt tuột diễn ra ổn thỏa, các tế bào gốc sẽ được tiêm trực tiếp vào tim duyệt y ca giải phẫu thứ hai cách đó từ 4 - 6 tháng. Ông Harold Burkhart, chuyên gia phẫu thuật tim trẻ em tại Mayo Clinic giải thích: “Giả thuyết để tiến hành những ca phẫu thuật này là nhằm kích thích nhiều hơn cho các tế bào tim phát triển hoặc tái sinh, làm cho các tế bào tim hiện có trở nên khỏe mạnh hơn. Hy vọng là nó sẽ làm trì hoãn nhu cầu ghép tim hoặc sự khởi đầu của việc suy giảm trong chức năng của một tâm thất độc nhất vô nhị”. Tới nay, không phải tuốt bệnh nhân đều có thể được dùng phương pháp này và phải mất 15 năm hoặc lâu hơn thế mới biết được chiến lược điều trị đã ảnh hưởng như thế nào đến thân thể họ. (Theo Wall Street Journal, 7/2013) Nguyễn Thanh Hải